Het Midzomerfeest

Midzomer is één van de vier keerpunten in het feestelijke jaar bij de Germanen. Op deze dag staat de Zon op haar hoogtepunt. De langste dag en de kortste nacht vallen op Midzomer. (In tegenstelling tot Midwinter, langste nacht en kortste dag!) Vanaf nu komt de Winter nader en beginnen de dagen, hoewel weinig opmerkelijk, te korten. Midzomer valt rond de periode van 24 juni.

De naam van dit feest, Midzomer, werd in alle Germaanse talen gebruikt. Oudengels: Middum Sumere, Midde Sumeran, Middansumer, Midde Sumor, Mide-Somer; Middelengels: Midsumor, Midsommer, Mid-Somer; Middelnederlands: Middesomer, Middensomer, Middelsomer, Medesomer; Oudnoors: Midsumar; Oudijslands: Midhsumar; Zweeds: Midsommar; Deens: Midsommer. Een jongere naam voor Midzomer is Zomerzonnewende. Hoewel deze naam ook werd gebruikt heeft deze nooit Midzomer vervangen in de spreektaal.

Verkeerdelijk word het verhaal van Balders dood verteld tijdens de Joelnacht. Tijdens Joel ervaren we het resultaat van het verhaal, niet de oorsprong. De moord op Balder door zijn blinde tweelingbroer Hodur veroorzaakt door Loki is net juist wat er gebeurt op Midzomer. De dagen zijn lang en warm. Balder als god van Zon, licht en warmte heerst. De twistzieke Loki laat Hodur zijn broer Balder neerschieten, waardoor de Zonnegod stervend op de grond valt in het nabij zijn van alle goden. Vanaf die dag sterft de Zon (Balder) iedere traag maar zeker. De dagen worden korter en de nachten langer tot de Zon geheel sterft tijdens de Joelperiode. In de noordelijkste streken van Germanië komt de Zon drie dagen niet tevoorschijn. In onze zuidelijke streken van Germanië is de vrees dat de Zon nimmer terugkomt minder voelbaar. Het Midzomerverhaal bij uitstek is dus die van Balder’s dood, de mythologische oorsprong van Midzomer zelf.

Nu staat Midzomer vooral bekend onder de naam Sint-Jansfeest. In de bijbel staat geschreven dat Johannes de Doper zes maanden ouder is de Jezus. Met de kerstening van het Joelfeest (in de 4de of 5de eeuw) naar kerstmis was de stap rap gezet om Midzomer te wijden aan Sint Jan (6de eeuw). Merkwaardig is dat Jezus en Johannes de Doper op hun geboortedag worden herdacht terwijl alle andere heiligen herdacht worden op hun sterfdag.

Zoals Alle Germaanse feesten werd dit feest op de vooravond gevierd. De ochtend nadien gold als een magisch tijdstip. Men kon gezonken klokken horen luiden en verdronken steden kwamen terug boven water. Tijdens de Midzomernacht zelf kon men overleden Sibbeleden tegenkomen. Ook andere afgestorvene figuren kwamen tevoorschijn met veelal goede bedoelingen of in nood. Witte Wieven en Dwergen kwamen deze nacht ronddolen. De kans om legendarische schatten te vinden was op Midzomernacht groter. Dieren beginnen plots te spreken. Wat normaal niet kon gebeurde wel tijdens deze wonderlijke nacht.

Heidense ommegangen rond de akkers rond Midzomer werden gekerstend naar de Sint-Jansprocessies. Later werden vele van de christelijke gebruiken waarin men de Heidense wortels kon herkennen in de protestantse landen door de kerk verboden.

Niet veel langer dan een honderdtal jaar geleden werd er in gans Europa tot in Rusland en de Middellandse Zee het Midzomer gevierd. Dit door Germanen, Slaven, Kelten en andere volkeren. Dit elk op hun manier, maar toch steeds het Midzomerfeest. Allen van hen onstaken een groots vuur. Het vuur was het middelpunt van heel het gebeuren. Deze werd meestal op een opvallende plaats aangestoken, zoals op het dorpsplein of bovenop een heuvel. Vele malen werd het Midzomervuur aangestoken met een halfverbrande tak van het vorige Midzomervuur. ‘Speciaal’ hout werd soms voor het Midzomervuur bewaard. Dit kon negen verschillende houtsoorten zijn, negenderlei hout.

Zoals na ieder feestvuur werd een deel van de as bewaard. De assen werd soms in het eigen haardvuur gesmeten om de kracht van het Midzomervuur ook in huis te brengen. De assen konden ook door het veevoer gemengd worden. Zo bleef de veestapel tegen onheil en ziekten beschermd. Een ander gedeelte van de assen werd over de akkers gestrooid. Alles wat in aanraking kwam met het Midzomervuur kreeg dezelfde kracht over zich. Zo stak men bezems in het vuur om ze later in huis op te hangen of in de akkers te steken. Verkoolde takken van het Midzomervuur legde men op de zolderbalken van het huis ter bescherming tegen blikseminslag.

Het vuur was heilig en onheilwerend. Daarvoor sprong men, als de vlammen niet te hoog waren, over het vuur heen. Paartjes sprongen tezamen als teken van hun liefde voor elkander. Zieken zouden spoedig genezen. Kinderloze paren zouden spoedig hun kinderwens tot vervulling zien komen. Ook het vee werd in aanraking met het Midzomervuur gebracht. Het vee werd de volgende ochtend door de nog smeulende assen gejaagd.

Midzomer was niet slechts een feestdatum, het was ook de tijd van de grote volksvergaderingen. Op een afgesproken plaats kwam de Ding (Thing) bijeen. Dit gebeurde steeds op hoogdagen zoals het Midzomerfeest.