Het Herfstfeest: korte historische schets
Hoewel onze voorouders meestal het jaar indeelden in een Zomerhelft en een Winterhelft vierden zij toch het Herfstfeest. Dit feest is echter in veel gevallen moeilijk te onderscheiden van het Winterfeest. De reden hiervoor is dat het Herfstfeest valt op de najaars-evening (dag en nacht zijn even lang), terwijl de viering van het Winterfeest afhangt van het tijdstip dat men het vee naar de stal stuurt voor de Wintertijd. Het valt te begrijpen dat men in de meer Noorderlijke streken het vee vroeger op stal zet dan bij ons in de Lage Landen omdat daar de Winter veel vroeger komt! Vandaar dat het Herfstfeest in enkele gevallen zelfs was versmolten met het Winterfeest. Algemeen wordt het Herfsfeest gevierd rond 21 september.
Het Herfstfeest, ook een oogstfeest, verschilt van het eigenlijke Oogstfeest omdat het hier gaat om een oogst van vooral vruchten en noten. Het Oogstfeest zelf is een bedankingsfeest voor de gewassen die op de akkers groeiden, zoals graan en tarwe. In Duitsland kent men nog de befaamde Weinfesten. Deze zijn een hedendaagse vorm van Herfstfeesten waarbij men de druivenoogst viert. Het Herfstfeest is in feite het einde van de Oogsttijd.
Het woord Herfst is afgeleid van de Germaanse wortel Harbista wat vrucht of plukken betekent. Vergelijk dit met het Oudhoogduitse Herbist; het Middelhoogduitse Herbest; het Middelnederlandse Hervest; het Angelsaksische Haerfest; het Engelse Harvest; het Duitse Herbst; het Oudnoorse en IJslandse Haust; het Noorse en Deense Høst en het Zweedse Höst. In het Deens werd de seizoenale benaming geleidelijk vervangen door Efteraar (najaar) en het Engels naar het van het Latijn komende Autumn.
In een poging om dit feest te kerstenen vierdde de kerk in de Middeleeuwen op dit tijdstip de verwekking van Johannes de Doper om deze te laten geboren worden op het Heidense Midzomer.
Zoals tijdens alle belangrijke dagen in het jaar kwam ook tijdens het Herfstfeest de Ding (de volksvergadering) tezamen. Hier werd recht gesproken. Tijdens de Herfst-Ding kwamen ook handelaars uit alle uithoeken van het land in de buurt van de Dingplaats bijeen om hun waren tentoon te stellen. De verscheidene jaarmarkten, zoals de Hoppefeesten in Poperinge en de Bierfeesten van Wieze, in sommige streken zijn hier een resterend bewijs van. Mettertijd kregen deze jaarmarkten ook een christelijke betekenis en vonden ze plaats op heiligendagen zoals Sint-Michiel en Sint-Gertrudis, beiden op 29 september, in plaats op de Evening zelf.
De jaarmarkten brachten de kermissen mee. Het gekerstende Herfstfeest werden christelijke ommegangen en kerkwijdingen. Het woord kermis is ontstaan uit de samenvoeging van kerk en mis. Mis komt wellicht van het Hoogduitse Messa wat duidt op het Germaanse Oogstfeest en later gold voor de jaarmarkten alsook de kermissen.