Eertijdse benamingen voor de tijdsindeling

Wellicht ken u nog enkele van de oude benamingen voor de maanden zoals Oogstmaand of Zaaimaand. Deze namen komen voor op de zogenaamde 'Boerenkalender'. Kent u ze nog allemaal? En kent u de oude namen voor de seizoenen? Niet? Hier volgt een korte opsomming van oude namen voor de tijdsindeling onzer voorouders. Er werd geen rekening gehouden met de afbakening van deze perioden omdat er teveel en te vage regionale verschillen zijn om de juistheid van de materie te bepalen.

De dagen van de week:
Deze tijdsindeling is het eenvoudigst om terug naar haar Germaanse oorsprong te leiden. Slechts zaterdag is van niet-Germaanse oorsprong. Waar de andere weekdagen een naam van een natuurelement of Germaanse godheid dragen komt de benaming van Saturnus, een Griekse god. Maar bij de Germanen, die ondanks alle onwaarheden zeden en hygiëne hoog in het vaandel droegen, gold 'zaterdag' als 'wasdag'. In tegenstelling tot andere (beschaafdere?) volkeren wasten de Germanen zich wekelijks. Let wel: Een Germaanse week duurde negen dagen. Maar of dat zaterdag bij onze voorouders als Wasdag bekend stond valt te betwijfelen! Men zou eerder deze dag 'Loki'sdag' gaan heten, als gelijkaardige god aan Saturnus. Loki, als katalysator van het kwaad, was in den beginne een medestander van de goden en zou pas later de kant van het Kwade kiezen. Voorts valt er te vermelden dat Donderdag de huwelijksdag bij uitstek was. Donar was immers beschermgod van het mensdom en had als wapen de hamer. Eden en geloften werden op de hamer gezworen, zo ook de huwelijksbelofte. Ook Vrijdag (naar Freya vernoemd) was een belangrijke dag. Zo belangrijk zelfs dat Vrijdag bekend staat als 'vis-dag'! Het edele dier aan Freya gewijd was de ever, het zwijn. Zo at men vroeger, als men kon, varkensvlees op Vrijdag ter ere van Freya. Maar toen onze streken door het christendom werd gekerstend en men komaf wilde maken met alle Heidense gewoonten werd het eten van varkensvlees op Vrijdag verboden door de kerk, hetgeen niet onmiddellijk lukte. De koppige Germanen echter bleven varkensvlees nuttigen op die bepaalde dag zodanig dat het eten vlees totaal door de kerstenaars verboden werd. Zij moedigden vervolgens het eten van vis op Vrijdag aan met als gevolg dat men in menige keuken in Vlaanderen op Vrijdag vis in de pan vindt. Bij deze een oproep om op Vrijdag terug varkensvlees te gaan eten!

Zondag	ter ere van de Zon (Balder?)
Maandag	ter ere van de Maan
Dinsdag	ter ere van Tyr (Tiwaz, Zui), de eenarmige god
Woensdag	ter ere van Wodan (Odin), ons aller Alvader
Donderdag	ter ere van Donar (Thor), de Reuzendoder
Vrijdag	ter ere van Freya, godin der seksualiteit
Zaterdag	wellicht ter ere van Loki, bloedbroeder van Wodan

De maanden van het jaar:
Het huidige jaar telt 12 maanden, waarvan langere en kortere. Het woord 'maand' op zich komt van 'maan'. Bij iedere volle maan begon er dus een nieuwe maand, van gelijke lengte. Een klein rekensommetje (12 X 29,5) laat merken dat men nog enkele dagen te kort heeft om het jaarwiel te vervolledigen. Daarbij werd de Joeltijd (+/- 12 dagen), als ware het een dertiende maand, bij de (maan)kalender gevoegd. De oude benamingen der maanden kan men eenvoudigweg terugvoeren op de seizoenale activiteiten der boeren of weersomstandigheden, hoewel er soms verwarring kan ontstaan. Zo heeft Sprokkelmaand niets te maken met het feit om hout te gaan sprokkelen, het koudste gedeelte van de Winter is immers reeds voorbij. Het komt van 'spurcalia’, de Latijnse benaming voor een Heidens reinigingsfeest.

De seizoenen van het jaar:
Hoewel er beweerd word dat de Germanen geen jaargetijden kenden zoals nu het geval is, worden er in de Edda toch vier seizoenen vermeld waar elk een Zonnefeest in plaatsvond. Wat wel waar is dat de seizoenen niet telkens drie maanden duurden. Men oordeelde met het kijken naar de Zon hoe lang een jaargetijde was. Zo was in het noorden van Zweden het seizoen Winter veel langer dan deze in Vlaanderen. Het bleef daar langer koud en donker. Op deze wijze vonden de oogsten ook op andere tijden plaats naargelang streek en gewas en werd hierdoor het begin der jaargetijde aangepast aan het agrarisch gebeuren. Wat nu het begin van de Zomer is (21 juni) was voor onze voorouders reeds het midden van de Zomer, Midzomer. Dit geldt voor de andere jaargetijden ook. De hedendaagse seizoenen beginnen dus een zestal weken later dan in vroegere tijden. De andere vier jaarfeesten,in feite landbouwfeesten, zouden dan het begin van een jaargetijde zijn. Wellicht hebben onze voorouders niet alle acht deze feesten gevierd. Zo is het niet denkbeeldig dat men in meer noorderlijke streken het Herfstfeest en het Winterfeest, de Winter komt ginds veel vroeger, tot één feest samensmolt.

(Ploeg - en Zaaifeest = Imbolc; Meifeest = Beltane; Oogstfeest = Lammas; Winterfeest = Samhain)